کانون دانش پژوهان طلیعه خوزستان

تاریخچه:

اولین زهکشی و قدیمی ترین زهکشی زیر زمینی به در حدود 9000 سال پیش در تمدن سومریان(مزوپوتامیا) بر می گردد با حفر یک شکاف در خاکریزی کارگذاری شده استفاده کرده است.

 لوله های زهکشی که در حال حاضر استفاده می شوند، در حدود 4000 هزار سال قبل، در دره ایندوس سفلی و بامپو به عنوان زهکش در چین باستان( شرق هند کنونی) استفاده می شده اند.

هرودوت می گویند: عمل خارج نمودن آب اضافی از زمین های کشاورزی، منشاء آن حداقل 2،500 سال پیش میلاد زهکشی در نزدیکی شهر ممفیس در مصر استفاده گردید.

نویسنده رومی، مارکوس کاتو(234 تا 149 قبل از میلاد) می گویند: در 200 قبل از میلاد مسیح بطور گسترده زهکشی مزرعه توسط کشاورزان  بصورت زهکش زیرسطحی درن خندق (روم بار) تبدیل شد.( زهکشی لوله ای سفالی).

برخی از شواهد و مدارک باستان شناسی در اینکا(آمریکا)، زهکشی زیر سطحی از جنس فولاد توسط قوم مایان مورد استفاده قرار گرفته بود.

زهکشی لوله ای به صورت مدرن در قرن 17 در انگلستان به شکل ترانشه های پوشیده با علف و سنگریزه ها آغاز شد. اولین لوله های سفالی در سال 1810  و به دنبال آن لوله های بتنی چند دهه بعد از آن تولید شداولین لوله سفالی زهکشی در ایالات متحده، در سال 1835 توسط جان جانسون اهل اسکالند انتقال یافت(اولین زهکشی معرفی شده به ایالات آمریکا). در سال 1838، در پارک مرکزی نیویورک به مساحت 856 هکتار به طور گسترده از زهکشی زیر سطحی سفالی مورد استفاده قرار گرفت.

علاوه بر سفالی، از جنس چوبی سنگ و مواد دیگر به شکل دایره ای یا چند ضلعی، در ترانشه خاک کار گذاری شد که برای انتقال آب های زیرسطحی به خروجی استفاده می کرد. در شکل زیر موزه جانسون نشان می دهد.

بیش از 350 نوع مختلف لوله سفالی در درن ویور مایک موزه سفالی در خانه جان جانستون، شامل مجموعه ای از سفالیهای تخلیه از 500 سال قبل از میلاد  تا به سفالی های پلاستیکی از زمان های مختلف.

نمونه اولین لوله سفالی زهکشی در شمال اسکالند(انگلستان)

در آغاز دهه 1940، دانش تجربی رایج زهکشی، بر پایه های مستحکم تئوریکی استوار شد. نقطه عطف مهم در زهکشی لوله ای با بکارگیری لوله پلاستیکی سخت در دهه 1940 و متعاقباً معرفی لوله های پلاستیکی کنگره دار از جنس پلی اتیلن و پی وی سی در دهه 1960 آغاز شد. امروزه لوله پلاستیکی کنگره دار پلی اتیلن و پی وی سی بیشتر مورد توجه قرار داد. کارگذاری ماشین لوله ها از دهه 1940 به بعد به سرعت متداول شد.

 امروز ماشین های زهکشی با کارآیی بالا که زهکش ها را با عمق و شیب صحیح در ترانشه ها کارگذاری می کنند، تولید و عرضه می شود. علاوه بر آن، ماشین های ترنچلس که از بعد از دهه 1970 عرضه شدند، نشان دادند که قادر هستند لوله های زهکشی پی وی سی کنگره دار را از نظر هزینه ها در حد رضایت بخشی در عمق نسبتاً کمتر کارگذاری کنند. در این زمان فن آوری لیزی برای کنترل عمق و شیب زهکشی بطور نیمه خودکار به منظور کار گذاری ماشینی زهکش ها متداول شد.

پایان

گردآوری: امیرطاهری دزفولی، مسئول کارگروه آبیاری و زهکشی دانش پژوهان طلیعه خوزستان

منابع: زهکشی زیرزمینی،برنامه ریزی،اجرا و بهره برداری، کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران

Subsurface Drainage Practices, by H.J.Nijland, F.W. Croon and H.P.Ritzema(IRNCID)

theNorth Dakota-Minnesota Subsurface Drainage Forum, university of Minnestota

.